مطالب جلسه سوم درس خبر نویسی - استاد رستگاری

انواع تیتر

1-     تیتر مبتنی بر نقل قول

2-     تیترهای دو تیتری

3-     تیتر کور

4-     تیتر استنباطی

5-     تیتر غیرمتعارف

6-     تیتر خبری

7-     تیتر تفسیری

1-     تیتر مبتنی بر نقل قول :

در این نوع تیترها ابتدا منبع خبر می آید و سپس خود خبر.

منبع خبر به دو شکل نوشته می شود :

الف) ابتدای خبر می آید    مثال: گاردین : غرب با تحریم غیر انسانی ایران را نشانه رفته است

ب) به صورت روی تیتر می آید

مثال)  گاردین :

غرب با تحریم غیر انسانی ایران را نشانه رفته است

 

انواع نقل قولها : 1) نقل قول مستقیم   2) نقل قول غیرمستقیم    3) نقل قول مختلط

 

نقل قول مستقیم : مفهوم و کلمات مخاطب درست عین اصل خبر باشد و نشانه نقل قول مستقیم علامت گیومه " " است.

 نقل قول غیر مستقیم : مفهوم همان مفهوم است ولی کلمات را تغییر می‌دهیم.

هدف از استفاده از نقل قول غیر مستقیم :

الف) کلماتی که مخاطب استفاده می کند، کلمات زیبایی نیست

ب) صحبتهای مخاطب طولانی است و روزنامه نگار مطالب را کوتاهتر ولی با مفهوم بیان می کند

 

نقل قول مختلط : مفهوم این است که در برخی جاها از نقل قول مستقیم استفاده می کنیم و یک قسمت از جمله را دست نخورده می‌گوئیم و در بعضی جاهای دیگر کلمات را تغییر می‌دهیم و به صورتی که احساس می‌کنیم زیباتر شده است بیان می‌کنیم.

مثال :

مشکل تورم لجام گسیخته کالاهای مورد نیاز مردم تا خرداد ماه سال آینده برطرف می‌شود. ( اصل خبر )

بحران " تورم لجام گسیخته " کالاهای اساسی تا 4 ماه آینده حل می شود. ( نقل قول مختلط ) ( بحران – غیر مستقیم ) ( تورم لجام گسیخته – مستقیم ) ( کالاهای مورد نیاز مردم تا 4 ماه آینده حل می شود – غیر مستقیم )

 

2-     تیترهای دو تیتری

دو تیتر مجزا از هم ولی مرتبط با هم می‌آیند و شرط آن این است که جزء اول بدون فیل و جزء دوم با فعل می آید.

مثال :

باران در شهرها، برف در کوهستانها

هوای سرد از غرب می آید

 

3-     تیتر کور

حالت مبهم دارد، خبر روشن و واضح نیست و با خواندن تیتر نمی توان به اصل خبر پی برد و بیشتر در مورد اخبار حادثه ای بکار می رود و هدف آن ایجاد هیجان است.

مثال :

راز قتل پشت فنجان قهوه

 

4-     تیتر استنباطی

استنباط درست و واقعی خبرنگار از صحبتهای مصاحبه شونده و گوینده است. شرط این نوع تیتر آن است که بدون فعل می آید و به صورت نقل قول غیرمستقیم می آید.

مثال :

انتقاد شدید امام جمعه شیراز از استاندار فارس

 

5-     تیتر غیر متعارف

خبرهایی که خیلی جدی نیستند و می خواهیم حالت دراماتیک به خبر بدهیم

مثال :

دیشب باران خاک در شیراز بارید

 

6-     تیتر خبری

به روح و اصل خبر توجه می کند، تیتر می تواند خبری و استنباطی باشد

 

7-     تیتر تفسیری

یک مطلب کلی را ارائه می دهد

 

کلیه تیترها میتواند تفسیری و به همراه یکی دیگر از تیترها باشد.

یا اینکه تیتر خبری به همراه یکی دیگر از تیترها باشد مثال تیتر تفسیری غیرمتعارف

 

اجزای تیتر

اجزای تیتر عبارتند از :

1-     تیتر اصلی

2-     رو تیتر

3-     زیر تیتر

4-     نیم تیتر

5-     خلاصه تیتر ( سوتیتر)

 

1-     تیتر اصلی

به اصل خبر می پردازد و محور اساسی خبر را به عنوان تیتر می آوریم.

این نکته در نظر گرفته شود که حتی اگر خبر فعل هم داشته باشد، نباید در انتهای جمله نقطه بگذاریم.

 

2-     روتیتر

یعنی بالای تیتر اصلی قرار می گیرد و به عنوان مقدمه تیتر اصلی به کار می رود و شرط آن این است که با حذف شدن رو تیتر نباید به مفهوم تیتر اصلی لطمه بخورد.

 

3-     زیر تیتر

به دنبال تیتر اصلی می آید و با همان شرایط روتیتر نوشته می شود

مثال :

سازمان هواشناسی کشور ( روتیتر)

برف و کولاک مناطقی از کشور را فرا گرفت ( تیتر اصلی )

عبور و مرور در جاده های کوهستانی به سختی صورت می پذیرد ( زیر تیتر )

 

4-     نیم تیتر

در جایی که غیر از موضوع اصلی خبر ، مطلب مهم دیگری هم در خبر یافت شود از نیم تیتر استفاده می کنیم

 

5-     خلاصه تیتر ( سوتیتر )

با علامت * نشان داده می شود و رئوس اصلی خبر را از متن خبر انتخاب می کند و در تیتر به مخاطب ارائه می دهد و فایده آن این است که مخاطب با نگاه کردن به سوتیتر مفهوم کلی خبر را دریافت می کند و برای خوانندگانی که وقت کمتری دارند ، خلاصه تیتر این امکان را به آنها می دهد که به مطالب کلی دسترسی پیدا کنند.

ضرر خلاصه تیتر ( سوتیتر ) این است که مخاطب دیگر شرح کامل خبر ( متن خبر ) را نمی خواند.

مثال :

مجلس شورای ملی قانون جدید معافیت از خدمت نظام وظیفه را تصویب کرد ( رو تیتر ) ( 2 )

600 هزار مشمول غائب از خدمت معاف شدند ( تیتر اصلی ) ( 1 )

مشمولان متولد 1312 تا 1322 با پرداخت 2 هزار ریال معاف شدند ( زیر تیتر ) ( 2 )

·         از افراد تحصیل کرده در سپاه های دانش استفاده می شود.  ( خلاصه تیتر ) ( 3 )

·         200 میلیون درآمد دولت از طریق قانون جدید معافیت

·         مشمولان تحصیل کرده فقط در صورتیکه مازاد بر احتیاج سپاهها باشند معاف می شوند

 

( 1 ) بزرگترین فونت        ( 2 ) فونت متوسط           ( 3 ) فونت ریز

ویراستاری و صفحه آرائی ( جلسه دوم - استاد رسول اف )

ویراستاران باید در زمینه های مختلف زیر از ، تبحر و مطالعه کافی برخوردار باشند :

الف) اطلاعات عمومی و بروز داشته باشد

ب ) کاربرد ادبیات در خبر را بشناسد

 ج‌)))) ) مطالعات داستانی و فوق برنامه داشته باشد

د‌) ) خبر، گزارش ، مصاحبه ، مقاله و تفسیر را بشناسد و به تکنیکهای ارائه آن آشنا باشد

هـ) با پوششهای خبری و شیوه های موثرنویسی آشنا باشد

ی ) آشنا با عکس ، کاریکاتور ، طرح و کاربرد رنگ در مطبوعات

 

1-      اطلاعات عمومی و بروز داشته باشد

به طور مسلم ویراستاری که مطالب مختلف را کنترل می کند هیچگاه نمی تواند اطلاعات دقیق و گسترده ای در ارتباط با مثلا : مسائل روز اقتصادی همتراز با دبیر گروه اقتصادی داشته باشد و همزمان اطلاعاتش در مورد سیاست ، امور بین الملل ، ورزش ، حوادث اجتماعی ، هنر و فرهنگی معادل دبیران این گروهها باشند.

در عین حال ویراستار باید درباره هر یک از مقوله های یاد شده و دیگر موضوعات روز که کارکرد رسانه ای دارد مطالبی را بداند و مطالعات روزانه اش را در هر یک از این زمینه ها در حداقل ممکن نگاه دارد.

در نشریات معتبر ، گروه ویراستاران به تناسب همجواری گروهها در حوزه های مختلف فعالیت می کند. به طور مثال در این تقسیم بندی ممکن است گروه سیاسی ، بین الملل و اقتصاد به یک ویراستار ، گروه ورزشی ، اجتماعی و مسائل شهری به ویراستار دیگر و مسائل فرهنگی ، هنری و مقالات به ویراستار سوم سپرده شود.

هر ویراستاری در حوزه فعالیت خود باید سعی کند اطلاعاتش را بروز نگه دارد.

انتظار این نیست که ویراستار مسائل شهری ، اجتماعی و گروه ورزش در مورد جزئی ترین مسائل روز ورزش داخلی و خارجی ، اطلاعات کافی داشته باشد ولی انتظار می رود همزمان با بازیهای المپیک و یا جام جهانی فوتبال رویدادهای مهم را پیگیری کند و قهرمانان رشته های مختلف کشورش را بشناسد و تا حدودی از اخبار و وقایع مهم ورزشی با خبر باشد.

به عبارت دیگر ، اطلاعات ویراستاران در حوزه عملیاتی آنان هر قدر وسیع‌تر باشد ، سطحی تر و هر قدر این حوزه ها محدودتر باشد ، عمقی‌تر و کار آمد تر خواهد بود.

2-      کاربرد ادبیات در خبر را بشناسد ، ویراستار باید آئین نگارش و کاربرد آن را بداند، قوانین مربوط به آئین نگارش، از به کارگیری نقطه و ویرگول ( نشانه گذاری ) تا شیوه نگارش اعداد و ارقام را مورد توجه قرار می دهد.

همچنین رسانه های معتبر هر کدام شیوه‌نامه ای را به عنوان رسم الخط نشریه تدوین و خبرنگاران ع نویسندگان ، ویراستاران و مصححان خود را ملزم به رعایت آن می کند.

مثال : کلمه " گفتگو " در برخی جاها به صورت سرهم ( گفتگو ) و در جای دیگر به صورت جدا از هم ( گفت و گو ) نوشته می شود.

3-      مطالعات داستانی و فوق برنامه داشته باشد ، از آنجائیکه روزنامه نگاری امروز در همه ابعاد آن با ادبیات داستانی اجین شده است ، مطالعات داستانی (رمان و داستان کوتاه) و توجه به شعر در غیرمستقیم‌ترین شکل ممکن به ویراستار کمک می کند که قلم های خشک و غیر ژورنالیستی و کسل کننده را از یکدیگر تشخیص داده و شیوه های تلطیف نوشته را بیاموزد و در بازسازی و دوباره‌نویسی مطالب روح تازه ای در آن بدمد.

4-      خبر، گزارش ، مصاحبه ، مقاله و تفسیر را بشناسد و به تکنیکهای ارائه آن آشنا باشد.

بدون تردید نوشتار ژورنالیستی ، در تمام ابعاد آن با نوشته غیرژورنالیستی متفاوت است.

علاوه بر چارچوبهای تعریف شده برای هر موضوع مثل لید برای خبر یا ساختار مقاله و تفسیر و ویژگیهای تیتر و اجزای آن برای گزارش و روحی که بر هر یک از این نوشته ها حاکم است 

به طور مثال : نثر خبر با نثر گزارش روز متفاوت است و همچنین با مقاله و تفسیر تفاوتهایی دارد.

ویراستار باید حد و مرزهای هر یک از این مقوله ها را بشناسد و به تکنیکهای ارائه هر یک از آنان آشنا باشد.

5-      با پوششهای خبری و شیوه های موثرنویسی آشنا باشد.

یکی از مهمترین کارکردهای رسانه ای پوشش خبری است.

پوشش خبری حداقل از زمانی که در حوزه کار ویراستاران قرار می گیرد ، تمامی مراحل تنظیم تیترنویسی ، انتخاب عکس مناسب ، انتخاب جای مناسب در صفحه ، بزرگنمایی موضوع و شیوه های ارائه مطالب را در برمیگیرد.

یک ویراستار هوشمند و مسلط به سیاست های رسانه خود ، حتی از سخنان مخالف نیز تیتری استخراج می کند ، که در جهت منافع رسانه و گردانندگان آن است.

به عنوان مثال : از میان دهها فریم نگاتیو تهیه شده از یک رویداد دقیقا روی عکسی انگشت می گذارد که به بهترین شکل ممکن پیام مورد نظر را منتقل کند.

می داند که چه اندازه و چه نوع حروفی را برای تیتر موضوع انتخاب کند که به تناسب اهمیت آن جلوه لازم را داشته باشند و می‌داند که جابجایی یک پاراگراف در مطلب چگونه منجر به تغییر مفاهیم پیام می شود.

6-      آشنایی با عکس ، کاریکاتور ، طرح و کاربرد رنگ در مطبوعات

اگر چه هر یک از موارد یاد شده در چارچوب های پوشش های خبری قابل بررسی هستند، اما تفکیک آن در ارتباط با کار ویراستاری به این جهت که ارتباطات تصویری در دنیای امروز از همیت ویژه ای برخوردار است لازم و ضروری است.

ویراستار باید به تاثیر شگرف عکس ، طرح و کاریکاتور در انتقال پیام واقف باشد و تکنیکهای ارائه آن را بشناسد.

وی همچنین بایستی در شناخت انواع عکس خبری مطلوب و عکس‌شناسی و صفحه آرائی و شناخت اندازه حروف و موارد فنی و چاپ تبحر لازم را داشته باشد.

 وظایف تحریری ویراستار

وظیفه تحریری ویراستار از دو جنبه قابل بررسی است :

1-      ویرایش

2-      گزینش

ویرایش به معنی حک و اصلاح اخبار و مطالب است که از نظر فرم و یا واژگانی و محتوا صورت می گیرد.

ویراستاری که روزانه دهها خبر را از نظر می گذراند از نظر فرم ملزم به رعایت سبک خاص روزنامه است. این غیر از رسم الخط واحدی است که همه خبرنگاران و نویسندگان روزنامه موظف به رعایت آن هستند.

هر روزنامه برای نگارش مطالبش سبک ویژه ای دارد و بسیاری از جراید دارای فهرست مشروحی از کلمات و عبارات ممنوعه هستند که نباید از آنها در روزنامه استفاده شود. در این مورد به طور کلی می توان توصیه کرد که ویراستاران در ویرایش واژگانی به اصلاح این نکات توجه کنند :

1-      اصلاح جمله های در هم و شلوغ و به هم ریخته

2-      بکار نبردن بیش از اندازه صفت

3-      جلوگیری از اطناب ( درازگوئی) و طول و تفسیر زاید

4-      حذف عبارات غیراخلاقی و مبتذل

در مورد سخنرانی ها ، مذاکرات مجلس و سخنان پیش از دستور ، برخی مصاحبه ها و گزارشها ، روزنامه ها به اختصار به آن می پردازند، مگر اینکه خط مشی روزنامه در جهت نقل باشد.

اما به طور اعم اندازه این نوع مطالب از میزانی که عرف روزنامه نگاری تعیین کرده است نباید تجاوز کند و ویراستار باید به حذف زواید آنها بپردازد.

غلط های دستوری را صحیح کند و اسامی و تاریخ هایی را که بر اثر شتاب خبرنگار امکان اشتباه در آن وجود دارد ، مورد بررسی قرار می‌دهد.

ویراستاری و صفحه آرائی ( جلسه اول - استاد رسول اف )

تفاوتهای روزنامه نگاری و نویسندگی :

حقیقت دارد که نویسنده کتاب و روزنامه نگار هر دو ابزار مشابهی را بکار می گیرند، اما قلمرو این دو بسیار با هم متفاوت است. این تفاوتها بیشتر در هدفها ، روشها و کاربردها ناشی می شود ، در ذیل به مهمترین جنبه های این تفاوتها اشاره می کنیم:

1-     یک اثر ادبی با هدف ارائه یک احساس ، یک اندیشه ، یک ماجرا و به سلیقه نویسنده شکل می گیرد ، نویسنده موضوع را انتخاب می کند و با سبک و سلیقه خود آن را می پروراند ، روزنامه نگار باید خبرها ، گزارشات ، مقاله ها و موضوعاتی را بنویسد که دارای ارزشهای خبری باشد. او تسلیم روند رویدادها است و چاره ای جز انعکاس رویدادها و تازه ها آن هم مطابق میل و خواسته و نیاز مخاطب خود ندارد. سبک و روش نگارش روزنامه نگار به همین سبب چندان تابع سلیقه شخصی روزنامه نگار نیست و باید قواعد و الگوهای تجربه شده و آموزش داده شده را رعایت نماید.

2-     یک اثر ادبی معمولا برای خواص و علاقه مندان به صاحب اثر یا سبکی که نویسنده دارد نوشته می شود ، به طور معمول نویسندگان چندان اصراری به اقبال عمومی نسبت به اثر خود ندارد ، گو اینکه فروش مطلوب و گسترده کتاب یک موفقیت به شمار آید. اما روزنامه نگار می نویسد ، به امید آنکه گروه هر چه پر تعدادتری از مخاطبان آن نوشته را بخوانند ، امروزه یک کتاب موفق به ندرت تا 5000 نسخه تیراژ ، اما روزنامه ای که با تیراژ 5000 نسخه انتشار قادر به ادامه حیات نخواهد بود.

3-     نویسنده یک اثر ادبی هر وقت در خود حوصله ، ذوق و احساس و انگیزه نوشتن یافت ، می نویسد و ممکن است یک اثر ماهها و سالها زیر دست نویسنده بماند و او بخشهایی ، یا تمامی آن را بازنویسی کند.

هر کس نویسنده را بخاطر تاخیر در ارائه اثر خود زیر فشار نمی گذارد ولی در روزنامه نگاری چنین نیست. خبر و گزارش اگر در ساعت و روز خود تهیه ، نوشته و عرضه نشود ، بی اعتبار خواه ماند.

4-     کیفیت زبان یک اثر به انتخاب نویسنده آن اختیار می شود. پیچیدگی ، استعاره ، تشبیه و دیگر صنایع لفظی و معنوی ادبیاتی در اثر ادبی نه تنها بد نیست بلکه لازم نیز است .

5-     در اثر ادبی تازگی فقط در نخستین دور انتشار امتیاز یا نکته مهمی است.

آثار ادبی خوب در جامعه ها ماندگار می شود ، ولی در مطبوعات هر خبر ، هر گزارش و هر سرمقاله فقط در روز انتشار و در زمان وقوع رویداد یا پیش آمد ، حادثه و تحول دارای اعتبار است و فردای آن روز آن خبر و گزارش به تاریخ می پیوندد و تنها از نظر بررسی های تاریخی مورد استفاده قرار می گیرد.

6-     نویسندگی ادبی کاری دائم ، زمان دار و مرتب نیست.

خوانندگان آثار ادبی هرگز توقع ندارند که نویسنده مورد علاقه آنها بر سر یک زمان معین اثری را ارائه کنند ولی خواننده مطبوعات و مخاطبان رسانه ها در سر زمان مقرر خواستار دریافت پیام از رسانه‌ها هستند.

7-     نویسنده یک اثر ادبی قیدی در رعایت عینیت‌های حوادث ندارد.

در واقع این از امتیازهای یک اثر ادبی است که در آن توصیفها و خیال پردازیها راه یابد، این عناصر یک اثر ادبی را زیباتر و شیرین تر می کند.

در توضیح یک داستان نویسنده به میل خود می تواند در زمان ، تعداد ، روند و چگونگی وقوع یک ماجرا تصرف کند در حالیکه در روزنامه نگاری اصل عینی بودن گزارش و خبر از اصول غیر قابل انکار می باشد.

 ویراستار ( Editor ) از دو کلمه ویراست + ار تشکیل شده است. ویراست شوم شخص گذشته و ار علامت فاعلی است.

ویراستاری ( Editor Ship )   ) حاصل مصدر می باشد که از دو کلمه ویراستار + ی تشکیل شده است. ویراستار فاعل و " ی " علامت مصدری می باشد.

ویراستار شخصی است که کار ویرایش را انجام می دهد ، اما ویراستاری شغل یا فعالیت ویراستار است.

 ویراستار کیست؟

در هر سازمانتحریریه ، ویراستار به عنوان سیاست‌گذار ، کانال پالایش خبر ، هماهنگ کننده فعالیت تحریریه ، انطباق اخبار و مطالب با خط مشی روزنامه یا هر وسیله ارتباط جمعی دیگر انتخاب کننده اخبار ، اولویت گذاری خبر در صفحات ، انتخاب کننده نهایی عکس ، طرح و کاریکاتور و اعمال مدیریت در تمامی سرویس ها و بخشهای خبری و فنی حساس‌ترین نقش را دارا است. در بسیاری از تحریریه‌ها این بخش و مسئولیت به معاون سردبیر محول می شود اما ناگفته نماند که ویراستار در سازمان تحریریه به عنوان دبیر سرویس یا در کنار معاون سردبیر به عنوان هیاتی از ویراستاران انجام وظیفه می کند.

بنابراین با این توضیحات ویراستار مطبوعاتی را چنین تعریف می کنیم :

" پالاینده پیام ، فردی که با حذف یا افزودن مفاهیم و علامت گذاریهای پذیرفته شده معانی و اهداف موضوع را برای مخاطبان روشن می کند و کارکردهای پیام را افزایش می دهد. "

ویرایش در لغت به معنای پاکسازی است ، در عرف ادبیات و روزنامه نگاری معاصر ویرایش به تمامی کارهای مربوط به کاستی ، افزودن ، جابجا کردن ، غلط گرفتن و گنجانیدن اطلاعات لازم گفته می شود.

از همین تعریف برمی‌آید که در نویسندگی ادبی و روزنامه ،‌ کار ویراستاری را ارشدترین و بالاترین مسئول یک نشریه برعهده دارد.

همچنین بر اثر تعریف ارائه شده در کتاب فرهنگ روزنامه نگاری : ویرایش کردن یا ویراستن به معنی تصحیح و آماده سازی کتاب و مقاله و نشریه براساس وظایف معین است که از سوی ناشر یا موسسه نشر داده می شود.

مطالب جلسه اول و دوم درس خبر نویسی - استاد رستگاری

خبر نویسی مدرن :

تعریف خبر

1-     خبر اطلاعات در مورد رویدادی که اتفاق افتاده است.

2-     خبر هر اندیشه و عمل واقعی است که برای تعدادی از مردم جالب باشد.

3-     خبر ، گزارش یک رویداد است که در شرایط درون سازمان یا بیرون سازمان شکل گرفته است و دارای یک یا چند ارزش خبری است.

4-     خبر گزارش واقعیت است ، اما هر واقعیتی خبر نیست.

5-     خبر پیامی است که قابل تصدیق یا تکذیب است.

6-     خبر ، گزارش رویدادی است که اتفاق افتاده ، اما هنوز رخ نداده است

ارزشهای خبری : یک رویداد شاید دارای یک ارزش خبری یا بیشتر باشد.

اجزای ارزش خبری عبارتند از :

1-     استثناء و شگفتگی ( ترین ها )

2-     تازگی : عمر خبر کوتاه است و اگر خبرهای قدیمی از رسانه ای به دفعات خارج شود باعث از بین رفتن اعتماد مخاطب نسبت به رسانه می گردد.

بیان جزئیات از خبری قدیمی نیز می تواند باعث بروز تازگی خبر گردد ، مثال : علت سقوط هواپیمایی که در قبل اتفاق افتاده است.

3-     شهرت : می تواند شامل شخص ، مکان یا زمان باشد ، میزان شهرت تاثیر مستقیم بر اهمیت خبر دارد ، یعنی اینکه خبر در مورد چه شخصیتی ( مثال امام خمینی ) ، چه مکانی ( مثال تخت جمشید ) و یا چه زمانی ( مثال عید نوروز ) است.

4-     فراوانی : مربوز به آمار و ارقام می باشد، یعنی هرچه تعداد فاکتورهای خبری بیشتر باشد ارزش آن خبر بیشتر است. مثال اینکه گزارش تعداد کشته شدگان یک خودرو سواری کمتر از اعلام خبر تعداد کشته شدگان سقوط هواپیما دارای ارزش خبری است.

5-     مجاورت : هر چه محل وقوع حادثه به محل زندگی مخاطب نزدیکتر باشد ، ارزش خبری بیشتر است.

انواع مجاورت عبارتند از : الف) مکانی  ب) معنوی

مجاورت مکانی : همان نزدیکی محل وقوع به محل زندگی مخاطب است.

مجاورت معنوی : یعنی اینکه از لحاظ ارزشی , عقیده ای و معنوی به مخاطب نزدیک باشد.

6-     در برگیری : منظور این است که خبر شامل مخاطبین بیشتری باشد و در اصطلاح در برگیرنده مخاطبین بیشتری است و در دو نوع مثبت و منفی است و یا مستقیم و غیرمستقیم است.

مثال : وام ازدواج دیگر پرداخت نمی شود ----- دربرگیری منفی

         وام ازدواج افزایش یافت ------------ دربرگیری مثبت

                     50 هزار شغل جدید ایجاد شد ------- تاثیر مستقیم بر بیکارها 

                     50 هزار شغل جدید ایجاد شد ------- تاثیر غیرمستقیم بر باکارها

7-     درگیری : بر دونوع است :

الف) فیزیکی : مثل قتل ، سرقت و حوادث

ب) ذهنی : مثل مناظرات انتخاباتی

عناصر خبری ( ارکان خبری ) ( 5 wh )

عناصر و ارکان خبری شامل 5 بخش است که عبارتند از :

1-     چه کسی ؟ ( Who )

ممکن است یک شخص حقیقی باشد : ( مثال ) 3 سارق آدمربا در شهریار به دام افتادند.

ممکن است یک شخص حقوقی باشد : ( مثال ) پ.ک.ک از ترکیه خارج شد

2-     چه چیزی ؟ ( What )  مثال : تصادف رانندگی در پرو 14 کشته به جای گذاشت.

3-     کجا ؟ ( Where ) مکان حادثه را مشخص می کند

4-     کی ؟ چه وقت ؟ ( When )  یکشنبه ، سرنوشت والیبال متین رقم خواهد خورد

5-     چرا ؟

6-     چطور؟

موارد 5 و 6 بیشتر به تحلیل خبر می پردازد و خبر را بیشتر توضیح می دهد.

یک خبر میبایست تمامی عناصر خبر را داشته باشد.

 اجزای خبر

یک خبر دارای 4 بخش ( جزء ) می باشد :

1-     تیتر

2-     لید

3-     متن

4-     سابقه خبر

تیتر

نحوه تیتر زدن در یک نشریه ارتباط مستقیمی در فروش آن نشریه دارد ، به ایم خاطر که تیتر هیجان انگیزترین بخش خبر است و با خواندن تیتر مخاطب انتخاب می کند که کدام خبر ارزش خواندن را دارد و کدام یک ندارد.

دلیل تیتر گذاشتن برای یک خبر :

1-     عامل جذب مخاطب است

2-     تعیین اهمیت خبر

3-     صفحه آرائی

4-     تفکیک خبرها از یکدیگر

راهکار متفاوت

 ميگويند در کشور ژاپن مرد ميليونري زندگي ميکرد که از درد چشم خواب بچشم نداشت و براي مداواي چشم دردش انواع قرصها و آمپولها را بخود تزريق
کرده بود اما نتيجه چنداني نگرفته بود.
وي پس از مشاوره فراوان با پزشکان و متخصصان زياد درمان درد خود را مراجعه به يک راهب مقدس و شناخته شده مي بيند. 

 وي به راهب مراجعه ميکند و راهب نيز پس از معاينه وي به او پيشنهاد کرد که مدتي به هيچ رنگي بجز رنگ سبز نگاه نکند. پس از بازگشت از نزد راهب، او به تمام مستخدمين خود دستور ميدهد با خريد بشکه هاي رنگ سبز تمام خانه را با سبز رنگ آميزي کند.همينطور تمام اسباب و اثاثيه خانه را با همين رنگ عوض ميکند.
پس از مدتي رنگ ماشين، ست لباس اعضاي خانواده و مستخدمين و هر آنچه به چشم مي آيد را به رنگ سبز و ترکيبات آن تغيير ميدهد و البته چشم دردش هم تسکين مي يابد. 

 مدتي بعد مرد ميليونر براي تشکر از راهب وي را به منزلش دعوت مي نمايد. راهب نيز که با لباس نارنجي رنگ به منزل او وارد ميشود متوجه ميشود که بايد لباسش را عوض کرده و خرقه اي به رنگ سبز به تن کند. او نيز چنين کرده و وقتي به محضر
بيمارش ميرسد از او مي پرسد آيا چشم دردش تسکين يافته؟  مرد ثروتمند نيز تشکر کرده و ميگويد :" بله . اما اين گرانترين مداوايي بود که تاکنون داشته". مرد
راهب با تعجب به بيمارش ميگويد بالعکس اين ارزانترين نسخه اي بوده که تاکنون تجويز کرده ام. 

 براي مداواي چشم دردتان، تنها کافي بود عينکي با شيشه سبز خريداري کنيد و هيچ نيازي به اين همه مخارج نبود.
براي اين کار نميتواني تمام دنيا را تغيير دهي، بلکه با تغيير ديدگاه و يا نگرشت ميتواني دنيا را به کام خود درآوري.*

 نکته 
  تغيير دنيا کار احمقانه اي است اما تغيير ديدگاه و يا نگرش ما ارزانترين و موثرترين روش ميباشد 

تست مغز

برای لحظاتی به تصویر زیر به دقت نگاه کنید …

به نظر شما قطار در حال حرکت به سمت راست می باشد، یا در حال حرکت به سمت چپ ؟

لطفاً پس از مشاهده تصویر، جهت ملاحظه نتیجه، به توضیحات درج شده، در ادامه مطلب توجه فرمائید.

ادامه نوشته

حکایت ( یاد بگیریم به دیگران خوبی کنیم )

یكی از كشاورزان منطقه ای، همیشه در مسابقه‌ها، جایزه بهترین غله را به ‌دست می‌آورد و به ‌عنوان كشاورز نمونه شناخته شده بود. رقبا و همكارانش، علاقه‌مند شدند راز موفقیتش را بدانند. به همین دلیل، او را زیر نظر گرفتند و مراقب كارهایش بودند. پس از مدتی جستجو، سرانجام با نكته‌ عجیب و جالبی روبرو شدند. این كشاورز پس از هر نوبت كِشت، بهترین بذرهایش را به همسایگانش می‌داد و آنان را از این نظر تأمین می‌كرد. بنابراین، همسایگان او می‌بایست برنده‌ مسابقه‌ها می‌شدند نه خود او!

كنجكاویشان بیش‌تر شد و كوشش علاقه‌مندان به كشف این موضوع كه با تعجب و تحیر نیز آمیخته شده بود، به جایی نرسید. سرانجام، تصمیم گرفتند ماجرا را از خود او بپرسند و پرده از این راز عجیب بردارند.

كشاورز هوشیار و دانا، در پاسخ به پرسش همكارانش گفت: «چون جریان باد، ذرات باروركننده غلات را از یك مزرعه به مزرعه‌ دیگر می‌برد، من بهترین بذرهایم را به همسایگان می‌دادم تا باد، ذرات باروركننده نامرغوب را از مزرعه‌های آنان به زمین من نیاورد و كیفیت محصول‌های مرا خراب نكند!»

همین تشخیص درست و صحیح كشاورز، توفیق كامیابی در مسابقه‌های بهترین غله را برایش به ارمغان می‌آورد.

 

“گاهی اوقات لازم است با كمك به رقبا و ارتقاء كیفیت و سطح آنها، كاری كنیم كه از تأثیرات منفی آنها در امان باشیم

خلاصه ارتباطات انسانی فصلهای 6 و 8 و 9 و 10

ارتباطات وسیله ای است که از طریق آن انسانها به خلق و حفظ و توسعه روابط خویش با یکدیگر می پردازند و گاهی نیز از طریق آن روابط تیره و تار شده و حتی به تخریب روابط می انجامد.

فراگرد « مردم بودن » یعنی انسانها فقط با هم گفتگو نمی کنند ، بلکه آنها با هم زندگی می کنند.

چرخه حیاتی یک رابطه شامل سه حالت است :

حالت اول : در این حالت دو نفر کاملا از یکدیگر دور هستند و رابطه ای آن دو را به هم پیوند نمی دهد

حالت دوم : آغاز رابطه با تماس پیرامونی شکل می گیرد

حالت سوم : الف و ب کاملا با یکدیگر می آمیزند و وجه اشتراک نسبتا زیادی پیدا می کنند

مرحله رابطه از آغاز تا جدایی طبق نظریه مارک نپ عبارت است از :

مرحله پیوند شامل :

1-     مرحله آغاز : در برگیرنده اولین تلاش برای ایجاد رابطه و گفتگو با شخص تازه ای است که برای اولین بار با او روبرو شده‌ایم

 

2-     مرحله آزمودن : مرحله ای است که در آن سعی می شود از طریق موضوع های مشخص مکالمه ای یا اطلاعاتی در مورد نحوه تفکر و نگرش طرف مقابل به دست آورد

در این مرحله طرفین رابطه ، یکدیگر را می آزمایند و یا به عبارت دیگر سبک و سنگین می کنند

 

3-     مرحله چفت و بند یا سفت کردن : با پدیدار شدن دگرگونی های فراوان ، بین طرفین این رابطه شکل می گیرد.

تاکنون با یکدیگر نزدیک شده و مرحله قبل را گذرانده اند.

 

4-     مرحله کامل کردن یا ادغام : زمانی محقق می شود که دو انسان به یکدیگر به عنوان زوج یا جفت می نگرند.

در ان مرحله هریک از طرفین رابطه سعی در پرورش و نشان دادن خواسته ها ، علایق و نگرش های خویش در جهت توافق طرف مقابل دارد.

 

5-     مرحله پیمان بستن : مرحله ای است که بیشتر رسمی و مبتنی بر مراسم و آئین های مرسوم است ، مثل نامزدی

 

مرحله جدایی شامل :

1-     مرحله افتراق : زمانی به وقوع می پیوندد که دو نفر  طرف رابطه یا یکی از آنها احساس کند که رابطه او با دیگری او را کاملا محدود و در چارچوب معینی محبوس کرده و از این رو تصمیم می گیرند که خود را از این قید برهانند

 

2-     مرحله محدود کردن : اشاره به مرحله ای دارد که در آن زوج ها یا طرفین رابطه شروع به کاهش دفعات ارتباط و نیز تقلیل صمیمیت ٱن می کنند

 

3-     مرحله توقف و بی روح شدن : بیانگر افزایش تخریب و تباهی رابطه است که طرفین آن تلاش در حفظ و گاه پیوند مجدد آن دارند

در این مرحله پیام های کلامی یا غیرکلامی بیشتر به گونه ای هستند که عموما میان اشخاص بیگانه رد و بدل می شوند و هیچ رنگی از محبت و جاذبه و گذشت در آنها نیست

 

4-     مرحله پرهیز از یکدیگر : مرحله ای است که در آن می کوشند با ابزار گریز از بار غم و درد رابطه ای که باعث ناراحتی می شود را بکاهند.

 

5-     مرحله جدایی : مرحله آخرین در هر رابطه میان اشخاص یا حداقل میان دو نفر است.

هر پیام به نوعی قابل تفسیر است و باید در نظر داشت که گیرنده پیام آن را به چه نحوی تعبیر و تفسیر کند.

یکی از رضایت بخش ترین پاسخ هایی که ما از طرف مقابل ارتباط خود دریافت می داریم تائید کامل می باشد.

مراحل پاسخ تائید کننده عبارتند از :

1-     شناسایی مستقیم : عبارت است از تائید یا پذیرش آنچه شما می گوئید به طریق کلامی یا توسط پاسخ های کلامی

 

2-     بیان احساسات مثبت : که فرد احساس خود را مبنی بر موافق با آنچه گفته شده است به دیگری منتقل کند

 

3-     پاسخ روشن کننده : طرف مقابل فراگرد ارتباط ع سعی در دریافت علایم روشن کننده در محتوای پیام ارسال شده توسط فرستنده پیام می کند.

 

4-     پاسخ حمایت کننده : پاسخ مساعد می دهد و آسایش ، تفهیم و اطمینان یا قوت قلب به همراه می آورد.

پاسخ های تائید نکننده عبارتند از :

1-     پاسخ غیر شخصی یا پاسخ های خشک : که بیشتر با عدم استفاده از اول شخص در ساختار عبارتی خود می آیند

 

2-     پاسخ های نفوذ ناپذیر یا بی اعتنا : کاملا فرد مقابل را با بی اعتنایی و عدم توجه مقابل می کند که به او نه توجه و شناسایی کلامی و نه غیر کلامی می دهد

 

3-     پاسخ های بی ربط یا نامربوط : به پرسش شما یا به پیام می دهد او می تواند موضوع را کاملا عوض کند و به چیز دیگری جز آنچه مورد شما بوده است

 

4-     پاسخ های قطع کننده یا گسلنده : قبل از آنکه شما پیام خود را ارسال دارید رابطه شما را با طرف مقابل ارتباطی قطع می کند و به شما اجازه اتمام جمله و ارسال پیام نمی دهد.

 

5-     پاسخ بی ارتباط یا پریشان :این وضع زمانی رخ می دهد که او به گونه ای مداوم از جملاتی پریشان و بی ‌ربط و پرت ، سازمان نیافته و ناتمام استفاده کند.

6-     پاسخ ناسازگار یا بی تناسب : پیام های کلامی و غیر کلامی تعارض برانگیز را پدید می آورند.

آنچه در ارتباطات موثر حائز اهمیت است این است که بدانیم چه وقت باید پیام های تائید کننده ارسال و چه زمان غیر تائید کننده ارسال داریم.

برای تفاوت ادراک دو دلیل عمده پیشنهاد شده است :

1-     ممکن است اطلاعاتی که برای شخص فاعل در دسترس است با آنچه در اختیار ناظر قرار می گیرد متفاوت باشد.و ناظر فاعل را در زمان خاصی می بیند.

2-     هرچند همان اطلاعات که در اختیار فاعل است برای ناظر قابلیت دسترسی داشته باشد آنها به گونه ای متفاوت عمل می کند و هرکدام ، بخش خاصی از آن را بیشتر مورد توجه قرار داده و آن بخش برای او رنگ و بوی بیشتری پیدا می کند.

پنجره جوهری دارای 4 خانه است :

1-     منطقه گشوده : نشان دهنده گشودگی عمومی فرد نسبت به جهان است و نمایانگر اشتیاق او برای شناخته شدن توسط دیگران می باشد.

 

2-     منطقه کور : آن دسته از ویژگیهایی از خود است که دیگران آن را مشاهده می کنند و به راحتی آن را در می یابند ولی برای خود فرد قابل دسترس نیست.

 

3-     منطقه پنهان :شما کسی هستید که احتیاط لازم را معمول می دارید. این خانه از چیزهایی پدید آمده است که شما ترجیح می دهید آنها را نزد خود نگاه دارید و به دیگران منتقل نکنید.

 

4-     منطقه ناشناخته :این منطقه شامل آن دسته از خصوصیات شما است که هرگز کشف نشده است ، نه برای شما و نه برای دیگران.

این منطقه شامل آن خصوصیاتی است که در ضمیر ناخودآگاه فرد نقش بسته اند و یا عبارتند از توانایی های ناشناخته فرد.

 

فراسوی ارتباط : یک راه برای یافتن اطلاعات بیشتر در مورد خود و دیگران توجه به « فراسوی ارتباط » است . فراسوی ارتباط یعنی یعنی ارتباط در مورد ارتباط دیگری.

« فراسوی ارتباط » ، همواره واضح و صریح نیست و برخی موارد به صورت جانبی و غیرواضح در مکالمات و بحث های بین افراد مشخص می شود و شاید در زمان یا زمانهایی مطرح شود که اساسا چندان لازم به نظر نمی رسد و یا اینکه منتظر آن نیستیم.

 

تعارف خودگشودگی یا خود افشاگری :

1-     شامل آن دسته از اظهاراتی است که فرد به گونه ای آگاهانه و تعمدی و اختیاری با دیگران در مورد خود در میان می گذارد.

2-     برای اظهاراتی به کار می رود که در مورد فردی باشد که خود آن را می داند و دیگران احتمالا بدان دسترسی پیدا نکرده یا آن را نمی تواند کشف کنند.

با توجه به منظور و مقصد ما، « خود گشودگی » یا « خود افشاگری »شامل آن دسته از اظهاراتی در مورد یک نفر می شود که ارادی است و اشخاص دیگر را به راحتی به آنها دسترسی نیست.

 

اهمیت خود گشودگی یا خود افشاگری به دلایل عدیده بسیار مهم است از جمله :

1-     وقتی که ما در مورد خود ، در مورد احساسات و ادراکات سخن می گوئیم به شناخت بهتری از خویشتن می رسیم و آگاهی بیشتری از خویش و تمایلات خویشتن پیدا می کنیم.

2-     « خودگشودگی » یا « خود افشاگری » به « خود بالندگی » منتج می شود.

3-     چنانچه اشخاص دیگر بازخوری از رفتار ما به ما برگردانند، ما به برخی از مشکلات و مسائلی که با آن روبه رو هستیم اطلاع حاصل کرده و اشتباهات خود را در می یابیم.

4-     « خودگشودگی » یا « خود افشاگری » موجب شکل دهی نگرش مثبت بیشتر در مقابل خود و دیگران می شود.

ناتوانی در « خودگشودگی » یا « خود افشاگری » ، منجر به تضعیف و یا در شدیدترین حالت ، منجر به مرگ رابطه بین انسانها می شود.

مواجهه با خود گشودگی :

اشخاص از گشودن خویش از آن رو نگرانند و از انجام آن ابا دارند که نگرشی منفی نسبت به خود و در بیشتر موارد نگرش منفی تر نسبت به دیگران دارند.

خطر خودگشودگی :

آنان از این در هراس هستند که طرف مقابل از گشودگی رفتاری آنان سوء استفاده کرده و آنان را چون حربه ای بر علیه ایشان به کار گیرد.

هر اندازه به سن کودکی نزدیکتر باشیم ، امکان « خود گشودگی » بیشتری در ما وجود دارد و هر قدر پا به سن می گذاریم و به اصطلاح تجربه می اندوزیم فرا می گیریم که نمی باید خود را بگشائیم و باید بسیاری از چیزها را که احساس می کنیم در خود نگهداریم و آنها را کمتر با دیگران در میان بگذاریم ، چرا که این خود گشودگی موجب آسیب پذیری بیشتر ما می شود و دست دیگران را بر ما گشوده است.

راهنمایی برای خود گشودگی :

« خودگشودگی » یا « خود افشاگری » زمانی به وقوع می پیوندد که ما به گونه ای داوطلبانه چیز یا چیزهایی را در مورد خود به دیگری یا دیگران بگوئیم.

عمل « خود گشودگی » عملی سازنده و فعال است نه منفی و بازدارنده.

« خودگشودگی »نمی تواند یک طرفه باشد و روابط موفق بین اشخاص را شکل دهد.

ادامه نوشته

خلاصه درس حقوق فرهنگی صفحه 40 تا 80

منظور از نشریات داخلی ، نشریاتی است که فقط برای استفاده کارکنان یک سازمان ، موسسه و شرکت دولتی یا خصوصی منتشر و رایگان در اختیار آنان قرار می گیرد.

فانون انتشار نشریات دانشگاهی :‌ کلیه نشریات دانشگاهی به استثنای نشریات علمی را شمول می شود.

انتشار نشریات دانشگاهی منوط به اخذ مجوز از « کمیته ناظر بر نشریات دانشگاهی » است.

تصمیمات شورای مرکزی ناظر بر نشریات دانشگاهی لازم الاجرا و قطعی است ، ولی طبق قانون دیوان عدالت اداری قابل شکایت و تجدید نظر است.

از وظایف مهم شورای مرکزی ناظر بر نشریات دانشگاهی : ایجاد وحدت رویه بین کمیته های ناظر و ارائه نظریه های مشورتی به کمیته های ناظر و شوراهای فرهنگی دانشگاه است.

تخلفاتی که کمیته ناظر بر مطبوعات بر آنها نظارت می کند ، همان تخلفاتی است که در قانون مطبوعات جرم شناخته می شود.

نشریه الکترونیکی : نشریه ای است که در محیط دیجیتال با همان صورت ، شرایط و ظواهر یک نشریه چاپی به طور منظم و با نام ثابت و تاریخ و شماره ردیف معینی در یک یا چند زمینه منتشر می شود.

سایت ها و و بلاگ های اطلاع رسانی همگانی که متفاوت با یک نشریه چاپی ایجاد شده است و مطالب را منتشر می کند ، از شمول تعریف نشریات الکترونیکی خارج هستند.

نشریات الکترونیکی بر دو نوع است :

1-     نشریات نوشتاری

2-     نشریاتی که صرفا در محیط دیجیتال منتشر می شود و نسخه چاپی ندارد.

نسخه دیجیتال نشریات چاپی دارای مجوز ، نیاز به اخذ مجوز جداگانه ندارد.

نشریات گروه دوم که صرفا در محیط دیجیتال منتشر می شود ، به اخذ مجوز از هیات نظارت بر مطبوعات نیاز دارد.

انتشار کتاب به سه دسته تقسیم می شود :

·         بزرگسالان

·         کودک و نوجوان

·         خاص

انتشار کتاب برای بزرگسالان به نحو ضمنی و انتشار کتاب کودک و نوجوان به طور صحیح منوط به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.

« هیات نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب » زیر نظر فرهنگ و ارشاد اسلامی و متشکل از حداقل پنج نفر از میان صاحب نظران و شخصیت های علمی و فرهنگی است.

در عالم حقوق ، کودکان به دلیل ضعف در تشخیص مصالح و مفاسد ، از حمایت های قانونی خاصی برخوردار هستند.

نشر کتاب های کودک و نوجوان بدون اخذ مجوز ممنوع است.

هیات نظارت بر نشر کتاب کودک و نوجوان متشکل از پنج نفر از افراد صاحب نظر و آگاه به امور تربیتی و مسایل خاص کتاب های کودک و نوجوان است و تحت نظر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هستند و حتما باید یکی از این اعضاء از صاحب نظران کانون پرورش فکری کودک و نوجوان باشد.

منظور از کتابهای کودک و نوجوان ، آن دسته از کتابهایی است که برای گروههای سنی تا پایان 17 سال منتشر می شود.

کتابهای خاص که حتما نیاز به مجوز دارند در 9 گروه تقسیم می شوند :

1-     قرآن مجید

2-     کتب مربوط به مسائل آموزش نظامی

3-     کتب مربوط به آموزش علائم راهنمائی و رانندگی

4-     کتب تستی مربوط به بینش دینی و سیاسی

5-     کتب تستی مربوط به کنکورهای ورودی راهنمایی و دبیرستان (مدارس تیز هوشان)

6-     کتب مربوط به روابط زناشویی و مسایل جنسی

7-     کتب ورزشی

8-     کتب مربوط به اقلیت های دینی شناخته شده در قانون اساسی

9-     تقویم و سررسید

اخذ مجوز پیش از چاپ برای دستگاههای دولتی و نهادهای انقلاب اسلامی و ناشرانی که براساس مقررات ابلاغی وزارت ، اختیار انتشار هر یک از کتب موضوع خاص را دارند ، ضروری نیست.

ادامه نوشته

خلاصه فصلهای 4 و 5 و 8 کتاب مبانی جامعه شناسی

نوشته : بروس کوئن   ترجمه و اقتباس : دکتر غلامعباس توسلی - دکتر رضا فاضل

پایگاه و نقش

پایگاه به موقعیت اجتماعی و جایگاهی اطلاق می شود که فرد در گروه ، یا در مرتبه اجتماعی یک گروه، در مقایسه با گروههای دیگر احراز می کند.

پایگاه را اغلب برای این بکار می برند که جایگاه فرد را در سلسله مراتب اجتماعی مشخص کند.

پایگاه و موقعیت اجتماعی فرد به وسیله حقوق و مزایای شخص تعیین می گردد.

نقش به رفتاری اطلاق می شود که دیگران از فردی که پایگاه معینی را احراز کرده است، انتظار دارند.

پایگاه انتسابی و پایگاه اکتسابی

پایگاه انتسابی از آغاز تولد به فرد محول شده و عمدتا بر زمینه های خانوادگی نوزاد استوار است.

جنسیت، دین، نژاد و معیارهای اجتماعی، همگی از طریق والدین و خانواده به فرد منتقل شود.

در پایگاه انتسابی ، پایگاه فرد بر نسب او مبتنی است، نه بر شایستگیهای فردی و نه آن چیزی که از طریق کار و کوشش به دست آورده است.

پایگاه اکتسابی به موقعیتی اطلاق می شود که براساس تلاش کاری که فرد از خود بروز داده یا استعدادها و مهارتهایی که از خود نشان داده است، استوار است.

بی ثباتی و تضاد پایگاه اجتماعی

در جوامع صنعتی جدید که پایگاهها، هم جنبه انتسابی و هم جنبه اکتسابی دارند، فرد می تواند تعداد بسیاری پایگاه را در یک زمان دارا باشد، به چنین موقعیتی، ناهمسانی پایگاه می گویند.

تزلزل و ناهمسانی در پایگاه وقتی رخ می دهد که فرد در خصوص برخی ویژگیهای پایگاه، از منزلت بالایی برخوردار است و در مقایسه با دیگر ویژگیهای آن، منزلت پایین تری دارند.

نقشهای نمونه

کسانی که برای ما ارزش خاصی دارند و ما رفتار آنان را سرمشق خود قرار می دهیم، نقش آنان برای ما الگوست، و آنان را نقشهای نمونه می گوئیم.

وقتی فرد نقش معینی را ایفا می کند، رفتار خود را با توجه به نقشی که برای او الگوست برمیگزیند.

نقشهای نمونه به اجتماعی شدن کمک می کند، زیرا کسانی که مراحل پرورش اجتماعی را می گذرانند،‌با پیروی از رفتارهای نمونه و اهدافی که در جهت آن کوشش می کنند، با این الگوها آشنا می شوند.

دلیل اینکه نقشهای نمونه در فرایند آموزش بسیار کمک می کند ، این است که ، فرد را با الگوهای رفتاری پذیرفته شده در موقعیتهای مختلف ، آشنا می سازد.

گروههای مرجع و ایفای نقش

گروههای مرجع، دسته ای از افرادند که فرد رفتار خود را با آنها مقایسه کرده، درجه نزدیکی خود را نسبت به آن تعیین می کند.

ایفای نقش هر فرد با مقایسه نقش او با کسانی که وظیفه مشابه او دارند ارزیابی می شود.

فرد با این مقایسه می تواند مشخص کند که آیا نقش خود را به درستی ایفا کرده است یا خیر.

نقش محول و نقش محقق

شیوه ایفای نقش طبق انتظارات جامعه را نقش محول می نامند.

نقش محقق، شیوه ای است که فرد در عمل، در ایفای یک نقش معین به کار می برد.

تفاوتی که بین نقش محول و نقش محقق می تواند بیان کرد این است که ، نقش محول، الگوهای رفتاری مورد انتظار را برای فردی که پایگاه معینی اشغال می کند مشخص می سازد، اما نقش محقق به آن دسته از الگوهای رفتاری اطلاق می شود که فرد در زمان ایفای نقش خود ، در عمل آن نقش را اجرا می کند.

هیچ کس در غالب نقشهای محول خود باقی نمی ماند، بلکه بین نقشی که به او محول می شود و نقشی که در عمل ایفا می کند، مغایرتهایی به دلایل زیر به وجود می آورد :

1)     عدم شناخت صحیح فرد از آنچه ایفای یک نقش اقتضا می کند.

2)     تمایل فرد به عدم انطباق نقش خود با الزامات و انتظارات دیگران.

3)     ناتوانی فرد در ایفای صحیح یک نقش.

شخصیت و ایفای نقش

برای آنکه شخصی بتواند نقشی را به درستی ایفا کند، باید دارای شخصیتی باشد که او را به انجام نقش هدایت کند.

بیشتر افراد در اجرای نقش محول خود که بخشی از زندگی آنان را از بدو تولد تشکیل می دهد، کمتر دچار مشکل می شوند، با وجود این ، ایفای نقش اکتسابی هنگامی به آنان واگذار می شود که شخصیت آنان تا حدی پرورش یافته و شکل گرفته باشد.

دلسردی از نقش

به حالتی که در آن فرد نقش خاصی را به رغم میل و احساسات شخصی ایفا می کند، دلسردی از نقش گویند.

این حالت هنگامی اتفاق می افتد که آن نقش اولویت خاصی در زندگی فرد ندارد و شخص به جای آنکه نقش را در دل خود جایگزین کند، آن را تنها به این دلیل ایفا می کند که ضرورت ایجاب می کند یا دیگران از او انتظار دارند.

ایفای نقش در این حالت، غالبا همراه با فشارهای روانی است.

 ناکامی نقش

یعنی اینکه فرد در نقش معینی که ایفا می کند دچار شکست و ناکامی شود.

فشار نقش

گاه اتفاق می افتد که فرد در انجام نقشی که از او انتظار می رود، دچار مشکل می شود و این به دلیل تعارض نقشها و وظایف یا انتظاراتی است که در قبال آن نقش وجود دارد، به این وضعیت،فشار نقش می گویند.

این تعارضات ممکن است هنگامی ظاهر شود که طرف مقابل نقش، انتظارات متفاوتی از دارنده نقش دارد، یا زمانی که شخص پایگاهی را اشغال می کند که مستلزم یک سلسله الگوهای رفتاری متفاوتی است که در آن لحظه، ‌ممکن است با یکدیگر در تعارض باشند.

شکست در ایفای نقش

در یک جامعه صنعتی شهرنشین، ممکن است یک فرد ضرورتا چندین نقش را همزمان ایفا کند و بدین سان ، در معرض انتظارات متعارضی قرار می گیرد ، در چنین موقعیتی غالبا اتفاق می افتد که شخص در ایفای نقش خود دچار شکست شود.

اغلب اتفاق می افتد که افراد بیشتر در ایفای نقش محقق یا اکتسابی خود دچار شکست می شوند.

تعارض نقشها

تعارض نقشها زمانی رخ می دهد که فرد یک یا چند پایگاه را که با هم در تضاد هستند را می گیرد، یعنی پایگاههایی دارد که رفتارهای متضادی را از دارنده آن می طلبد.

کسانی که دچار تعارض نقش هستند، اگر با درخواستهای متناقضی رو به رو شوند، برای تصمیم گیری و تنظیم چگونگی رفتار خود با مشکل روبرو می شوند.

عضویت در گروههای متعدد از ویژگیهای جوامع جدید صنعتی است.

ادامه نوشته