روابط عمومی

دستگاههای رادیو و تلویزیون دو دسته هستند :

الف) رادیو و تلویزیون خصوصی

ب) رادیو و تلویزیون عمومی

ایجاد هرگونه ایستگاه پخش رادیویی یا تلویزیونی خصوصی به اخذ مجوز از مقامات دولتی منوط شده است.

در قانون اساسی، مالکیت صدا و سیما عمومی اعلام شده است و مبادرت هر شخص خصوصی یا عمومی غیر از صدا و سیما به ایجاد ایستگاههای رادیویی یا تلویزیونی ، مغایر قانون اساسی است.

منظور از خبرگزاری : موسسه ای است که به وسیله اشخاص حقیقی یا حقوقی تاسیس شده است و به طور مستمر در تمام یا یکی از زمینه های سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی نسبت به جستجو ، جمع آوری ، تولید ، پردازش ، تحلیل و تفسیر و اشاعه اطلاعات و اخبار فعالیت می کند.

در کشور ما قانون خاصی برای ایجاد خبرگزاری وجود ندارد.

ایجاد خبرگزاریهای دولتی تابع قوانین مربوط به وظایف و اختیارات وزارتخانه ها ، سازمانها و موسسات عمومی دولتی و غیر دولتی است.

ایجاد خبرگزاری غیر دولتی تابع آئین نامه تاسیس و نحوه فعالیت خبرگزاریهای غیر دولتی است.

( آئین نامه تاسیس و نحوه فعالیت خبرگزاریهای غیر دولتی ) بنا به پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای نظام مند کردن تاسیس خبرگزاریهای غیر دولتی به تصویب هیات وزیران رسید.

برخی خبرگزاریهای غیر دولتی مجوزهایی را از هیات رسیدگی به امور مراکز فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده اند و برخی نیز بدون مجوز به فعالیت مشغول بوده اند.

ایرادات وارده بر تاسیس خبرگزاریهای دولتی عبارتند از :

-         خلاف اصول و قواعد حقوقی است ، زیرا بر آزادی بیان و اطلاعات محدودیت اساسی وارد کرده است و این در حوزه و محدوده آئین نامه نمی گنجد.

-         از قواعد حقوقی حاکم بر مطبوعات پیروی کرده است و مقتضیات خاص تاسیس و فعالیت خبرگزاری ها را نادیده گرفته است.

شرایط متقاضی امتیاز خبرگزاری در صفحه 49 خوانده شود.

رسیدگی به صلاحیت متقاضی و سردبیر پیشنهادی ، صدور مجوز و نظارت بر فعالیت های خبرگزاری به عهده هیات نظارت است.

در صورت صدور مجوز ، صاحب امتیاز خبرگزاری موظف است ، حداکثر ظرف یک سال پس از اخذ مجوز ، فعالیت را آغاز کند ، در غیر اینصورت مجوز صادره لغو می شود.

مقررات و ضوابط شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای مشتمل بر سه نوع آئین نامه است :

1-     آئین نامه اخذ مجوز و ضوابط فنی نقطه تماس بین المللی

2-     آئین نامه واحدهای ارائه کننده خدمات اطلاع رسانی و اینترنت (رسا)

3-     آئین نامه دفاتر خدمات حضوری و اینترنت

هدف از تصویب مقررات تنظیم فعالیت های اینترنتی : انتظام امور و فعالیتهای اطلاع رسانی و توسعه خدمات دسترسی به اینترنت در کشور است.

نکات اساسی که در تنظیم مقررات فعالیتهای اینترنتی مورد توجه واقع شده است عبارتند از :

·         حق دسترسی آزاد مردم به اطلاع و دانش

·         مسئولیت مدنی و حقوقی افراد در قبال فعالیتهای خود

·         رعایت حقوق اجتماعی و صیانت فرهنگی و کشور در این قلمرو

·         ایجاد حداکثر سهولت در ارائه خدمات اطلاع رسانی و اینترنت به عموم مردم

ایجاد نقطه تماس بین المللی در انحصار دولت بوده و سرمایه گذاری دستگاههای اجرایی دولتی برای ایجاد نقطه تماس بین المللی را به اخذ مجوز از شورای عالی اطلاع رسانی منوط کرده است.

تصویب نهایی درخواست متقاضی نقطه تماس بین المللی با شورای عالی اطلاع رسانی است و باید ظرف مدت یک ماه پس از دریافت نظرات وزارت اطلاعات و وزارت پست و تلگراف و تلفن نظر نهایی خود را اعلام کند.

سازمان صدا و سیما برای وظیفه پخش برنامه های رادیویی و تلویزیونی خود از شبکه اینترنت ، به مجوز از شورای عالی اطلاع رسانی نیاز ندارد ، ولی برای ارائه سایر خدمات اینترنتی موظف به اخذ مجوزهای این مصوبه است.

آئین نامه واحدهای ارائه کننده خدمات اطلاع رسانی و اینترنت را ( رسا ) می نامند.

« رساها » امکان اتصال به شبکه اطلاع رسانی و اینترنت را فراهم می آورند و جزء ضروری دسترسی و اتصال افراد به شبکه اینترنتی هستند.

صرفا اشخاص حقوقی ، اعم از دستگاههای دولتی و نهادهای عمومی ، شرکتها و تشکیلات و موسسات غیرتجاری می توانند متقاضی مجوز رسا باشند.

شرایط اخذ مجوز رسا ( شرایط شخص حقوقی متقاضی مجوز ) :

1-     تاسیس یا ثبت شده در ایران ( دارای تابعیت ایرانی )

2-     مدیران نیز باید دارای شرایط زیر باشند :

·         تابعیت ایرانی و پایبند و ملزم به قانون اساسی

·         متدین به یکی از ادیان الهی و رسمی مندرج در قانون اساسی

·         دارای صلاحیت علمی ، حداقل کارشناسی با 25 سال سن

·         عدم اشتهار به فساد اخلاقی و سابقه محکومیت کیفری

·         عدم عضویت در گروهک های ضد انقلاب و غیر قانونی و هواداری آن

متقاضی صدور مجوز رسا باید تقاضای خود را به وزارت اطلاعات و فناوری اطلاعات ارائه دهد.

تعیین صلاحیت از مراجع ذی صلاح ( وزارت اطلاعات ، دادگستری و نیروی انتظامی ) صورت خواهد گرفت و اگر ظرف یکماه اعلام نظر نکنند به منزله موافقت تلقی خواهد شد.

مدیر مسئول فردی است که تصمیم نهائی را در مورد انتشار یا پخش یک پیام از طریق رسانه و کمیت و کیفیت انتشار یا پخش اتخاذ می کند.

مدیر مسئول یا سردبیر برخلاف مالک یا صاحب امتیاز می بایست شخص حقیقی باشد.

انتخاب مدیر مسئول مطبوعات اجباری و انتخاب سردبیر اختیاری است.

مسئولیت های بر عهده مدیر مسئول مطبوعات عبارتند از :

1-     مسئولیت مقالات و مطالب که در نشریه به چاپ می رسد

2-     از هر شماره دو نسخه را به هر یک از مراجع به طور منظم و رایگان ارسال کند

3-     درج اطلاعات کامل نشریه در بالای تمام صفحات و قیمت آن در صفحه اول

4-     نام چاپخانه را مکتوب به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کند

5-     در صورتی که صاحب امتیاز کارکنان را بیمه نکرده باشد ، مدیر مسئول باید کلیه کارکنان را بیمه کند.

روزنامه نگاران از حیث وابستگی رسانه ای دو گروه هستند :

·         روزنامه نگار وابسته

·         روزنامه نگار مستقل

روزنامه نگار وابسته : برای رسانه خاص فعالیت می کند که در این حالت اطلاعات خود را در اختیار رسانه ای که در آن کار می کند قرار می دهد.

روزنامه نگار مستقل : بدون وابستگی خاص و به طور مستقل فعالیت می کند و اطلاعات خود را در اختیار رسانه دلخواه خود قرار می دهد.

مهمترین وظیفه ناشر احراز عدم مغایرت متن با قوانین و اخذ مجوز قانونی است.

ناشر مکلف است در هر اثر ، نام نویسنده ، محل نشر و تاریخ نشر را ذکر نماید.

ناشران غیر دولتی و دولتی باید به ازای هر هزار نسخه حداقل دو و حداکثر ده نسخه و ناشران مطبوعات تعداد ده نسخه از نشریات خود را به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل دهند.

سازمان صدا و سیما با کلیه شبکه های سراسری استانی خود یک شخصیت حقوقی را تشکیل می دهد و مسئولیت اعمال آن به عهده رئیس سازمان است.

صاحب امتیاز خبرگزاری موظف است برای خبرگزاری در قبال خط مشی کلی خبرگزاری و نیز در قبال فعالیتها و مطالبی که از طریق خبرگزاری انتشار می یابد مسئول است.

صاحب امتیاز خبرگزاری موظف است برای خبرگزاری سردبیر معرفی کند و اگر سردبیر امکان به ادامه کار نداشت ظرف مدت دو ماه سردبیر دیگری معرفی کند.

فصل سوم ، از صفحه 54 تا 59 ( وظایف اشخاص ) مطالعه شود.

انواع حقوق عبارتند از :

1-     حقوق معنوی

2-     حقوق مادی

حقوق معنوی : حقوقی است که هدفشان حمایت از اعتبار و شهرت پدید آورنده و مخترع است.

جایگاه حقوق معنوی پدید آورندگان اثر در دو بخش مورد مطالعه است :

1-     انواع این حقوق و احراز اینکه در قوانین و مقررات موجود ، چند نوع حق معنوی به رسمیت شناخته شده است.

2-     ویژگیهایی که قانون گذار ایرانی برای حقوق معنوی در مقایسه با حقوق مادی در نظر گرفته است.

انواع حقوق معنوی عبارتند از :

1-     حق انتشار اثر

2-     حق انتساب اثر

3-     حق حرمت اثر

4-     حق جلوگیری از انتساب دروغ

5-     حق عدول و استرداد اثر

حق انتشار اثر : به موجب این حق ، تصمیم گیری درباره انتشار یک اثر منحصرا با پدید آورنده آن است.

حق انتساب اثر : به موجب این حق ، پدید آورنده یک اثر می تواند نسبت به اثر خویش تصمیمات زیر را اتخاذ کند :

·         اثر را به نام خویش منتشر سازد

·         اثر را بی نام منتشر سازد

·         اثر را با نام مستعار منتشر سازد

·         از استعمال نام خود ، در صورتی که برای اعتبار و شهرت وی زیانبار باشد ، جلوگیری کند.

·         از ضمیمه شدن نام و عنوان اشخاص دیگر در کنار نام خود خودداری کند

اگر کاری با همکاری تعدادی پدید آورنده به وجود آمده باشد ، اثر باید به همه آنها منتسب شود.

حق حرمت اثر : هرگونه تغییر در آثار دیگران در صورتی که برای حیث و اعتبار پدید آورندگان زیانبار باشد ممنوع است.

عقد رهن یا کفالت دو دسته تعهد ایجاد می کند :

-         تعهد جایز بر عهده پدید آورنده

-         تعهد لازم بر عهده طرف دیگر قرارداد

مهم ترین ویژگیهای حقوق معنوی عبارتند از :

1-     غیر قابل انتقال بودن

2-     دائمی بودن

3-     جهانی بودن

غیر قابل انتقال بودن : حقوق معنوی به هیچ وجه قابل انتقال نیستند

دائمی بودن حقوق معنوی : برخی از حقوق به صورت ذاتی قابلیت دائمی بودن دارند مثل حق انتساب اثر به پدید آورنده آن

جهانی بودن حقوق معنوی : حقوق معنوی تابع مکان نیستند و در تمام دنیا مورد احترام هستند.

حقوق مادی : آن دسته از حقوقی هستند که با پول قابل ارزیابی بوده و هدف از اعمال آنها تحصیل منافع مادی است.

در بعضی جاها عنوان حقوق مالی یا حقوق اقتصادی نیز برای حقوق مادی بکار می رود.

تفاوت های حقوق مادی و حقوق معنوی :

1-     حقوق معنوی غیر قابل انتقال هستند ولی حقوق مادی قابل انتقال هستند

2-     حقوق معنوی جنبه دائمی دارند ولی حقوق مادی محدود به زمان معینی هستند

3-     حقوق معنوی جنبه جهانی دارند ولی حقوق مادی محدود به زمان معین هستند

انواع حقوق مادی طبق کنوانسیون برن عبارتند از :

·         حق ترجمه

·         حق تکثیر

·         حق اجرای عمومی اثر دراماتیک

·         حق پخش تلویزیونی و رادیویی

·         حق ایجاد اثر تلفیقی

·         حق منافع مادی

حقوق معنوی مبنا و زمینه بهره برداری مادی از آثار را فراهم می آورد.

انواع حقوق مادی در ایران :

1-     حق تکثیر

2-     حق عرضه

3-     حق ترجمه و تبدیل اثر

حق تکثیر و نشر اثر : مشابه اصطلاح کپی رایت می باشد.

حق عرضه و اجرای اثر : این حق که بیشتر در مورد آثار دراماتیک و موسیقی قابل تحقق است شامل نمایش ، عرضه و اجرای اثر در منظر عمومی می باشد

حق ترجمه : ترجمه اثر به زبانهای دیگر منوط به موافقت پدید آورنده اثر است.

ترجمه اثر به یک زبان بین المللی نظیر عربی ، انگلیسی با سختگیریهایی همراه است ، زیرا مخاطبان این زبان زیاد است و منافع مادی حاصل از فروش آثار ترجمه شده در خور ملاحظه است.

در ترجمه اثر به زبانهای غیر از زبانهای بین المللی پدید آورنده اثر به دلیل کسب شهرت ، بیشتر ترجیح می ذهذ که آثارشان ترجمه شود.

زبان فارسی به دلیل اینکه زبانی غیر از زبان بین المللی است ، آزادی عمل زیادی برای مترجمان دارد.

ویژگیهای حقوق مادی :

1-     قابلیت نقل و انتقال

2-     موقتی بودن این حقوق

هرچیزی که در قالب حقوق معنوی باشد ، غیر قابل داد و ستد خواهد بود ، زیرا یکی از قواعد عمومی قرارداد ها ، مالیت داشتن مورد معامله است و حقوق معنوی فاقد مالیت هستند.

حقوق مادی ممکن است به صورت قهری یا به صورت قراردادی منتقل شوند.

موقتی بودن حقوق مادی : گاهی اوقات رابطه میان پدید آورنده و اثر یک رابطه مالکانه است و گاهی نیز این حق ، به صورت دائمی نیست.

قانون حمایت از حقوق مولفان ، مصنفان و هنرمندان در دو مورد برای تعیین مدت حقوق مادی بکار می رود :

1-     در آثار سفارشی : حقوق مادی تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارش دهنده است.

2-     حقوق پدید آورنده : از تاریخ نشر یا عرضه اثر به مدت سی سال مورد حمایت قانون خواهد بود.

برای طرح دعوا علیه رسانه همگانی یا روزنامه نگاران وجود دو شرط برای اقامه دعوا لازم است :

·         داشتن سمت

·         ذی نفع بودن

در مسئولیت های ناشی از فعل شخص : شخصی که مرتکب فعل زیانبار شده است قابل تعقیب است و باید خسارت های ناشی از فعل خود را جبران کند.

در مسئولیت های ناشی از فعل غیر ، علاوه بر شخصی که مرتکب فعل زیان شده است ، شخص دیگری نیز که مسئولیت اعمال و اقدامات مترکب فعل زیان بار به عهده او قرار دارد قابل تعقیب است.

در مسئولیت های ناشی از فعل اشیاء : شخصی که مالک یک شیء است ، مسئولیت های زیانهای ناشی از آن شیء را نیز برعهده دارد.

با توجه به اصل شخصی بودن مسئولیت های کیفری ، هرکس مرتکب جرم شود ، در قبال آن مسئول خواهد بود و هیچکس نمی توان به دلیل جرمی که دیگری مرتکب شده است مجازات کرد.

مسئولیت سلسله مراتبی : آن است که در صورت ارتکاب یک جرم مطبوعاتی ابتدا مدیر مسئول ، سپس نویسنده و بعد از آن ناشر و سپس توزیع کننده مسئول و پاسخگو است.

افرادی که ممکن است در مورد مسئولیت های ناشی از ارتباطات اینترنتی تحت تعقیب قرار گیرند عبارتند از :

1-     سرور که به انتشار و اشاعه اطلاعات می پردازد

2-     فراهم کننده امکان دسترسی به شبکه

3-     اپراتوری که خطوط ارتباط از راه دور را اجاره می دهد

4-     پدید آورنده مطلب مسئولیت زا

مسئولیت رعایت قوانین مالکیت معنوی و حق تالیف و تصنیف به عهده ارائه کننده اطلاعات در شبکه است.

مرجع رسیدگی به دعاوی مسئولیت مدنی رسانه های خصوصی بر دو نوع است :

1-     مرجع صالح در دعوای مسئولیت مدنی محض

2-     مرجع صالح برای دعوای مسئولیت مدنی ناشی از جرم

رسیدگی به دعاوی مسئولیت کیفری علیه رسانه یا عوامل رسانه ، با دادگاه عمومی کیفری است.

هر جرم که از طریق مطبوعات ارتکاب یابد ، جرم مطبوعاتی محسوب می شود و باید در دادگاه کیفری استان به آن رسیدگی شود.

جرایمی که در مطبوعات ارتکاب می یابند جرم مطبوعاتی خواهند بود و اگر خصومت شخصی بین نویسنده و متضرر برگردد ، جرم مطبوعاتی نخواهد بود.

جرم سیاسی : جرمی است که به تشکیلات و کار قوای عمومی یا به منافع سیاسی کشور یا به یک حق شهروندی لطمه وارد کند.